/ News / /

In 30 jaar tijd is het Protocol van Montreal goed op weg om het gat in de ozonlaag te dichten !

30_year_Montreal_Protocol.pngZaterdag 16 september 2017 is het exact 30 jaar geleden dat de eerste 24 landen, waaronder België, het Protocol van Montreal ondertekend hebben dat als doel heeft de gassen te bestrijden die verantwoordelijk zijn voor de aantasting van de stratosferische ozonlaag. Dit protocol is sindsdien een groot wereldwijd succes geworden !

Om deze verjaardag en het succes van 30 jaar inspanningen te vieren, heeft het secretariaat van het protocol een campagne “ozone heroes” gelanceerd  (zie www.ozoneheroes.org), waarop ook informatie over het protocol en zijn successen en campagnemateriaal beschikbaar zijn.

 

Een « gat in de ozonlaag » leidt tot beleidsmaatregelen

Op het einde van de jaren 70 heeft wetenschappelijk onderzoek, op basis van satellietwaarnemingen, aangetoond dat er een zeer grote periodieke daling van de stratosferische ozonconcentratie in het poolgebied opgetreden is, het zogenaamde “gat in de ozonlaag”.

De eerste stoffen die als boosdoener geïdentificeerd werden, waren de CFK’s (chloorfluorkoolstofverbindingen) die door de chemische industrie ontwikkeld worden om de toxische risico’s van de vroegere technologieën voor koudeopwekking te verminderen. Deze ‘freons’ waren onontvlambaar, inert, niet-toxisch en gemakkelijk te produceren en werden hoofdzakelijk gebruikt als koelgassen, industriële reinigingsmiddelen, drijfgassen of zwelmiddelen voor schuim.

Het waarschuwingssignaal van de wetenschappers leidde in 1985 tot de ondertekening van de Conventie van Wenen die niet over bindende instrumenten beschikte. Daarom zijn de Partijen van de Conventie het in 1987 eens geworden over de bepalingen van het Protocol van Montreal dat concrete, gedetailleerde en dwingende maatregelen bevatte (vergelijkbaar met het Protocol van Kyoto voor het VN-Klimaatverdrag).

Het Protocol van Montreal voorzag dus maatregelen voor de controle en de beperking van de productie en het gebruik van deze stoffen, wat geleidelijk aan is geëvolueerd naar een volledige verwijdering. Er werd beslist om twee gelijklopende kalenders op te stellen, een kalender voor de industrielanden en een andere kalender voor de ontwikkelingslanden. Om de ontwikkelingslanden in staat te stellen deze doelstelling te halen, werd via het Protocol het Multilateraal Fonds voor de uitvoering van het Protocol van Montreal opgericht dat als doel heeft om de ontwikkelingslanden op economisch en technisch vlak te ondersteunen.

Ook de industrie heeft zich aangepast door nieuwe moleculen met gelijkaardige kenmerken te ontwikkelen, maar met een impact die 100 keer kleiner is op de stratosferische ozonlaag : de HCFK’s die  het voorwerp uitmaken van beperkings- en controlemaatregelen die nog lopen.

 

De resultaten laten niet op zich wachten

Deze maatregelen voor de controle van de CFK’s waren zodanig efficiënt dat :

  • meer dan 99% van de ozonafbrekende stofen dankzij het protocol uitgefaseerd zijn
  • wetenschappers sinds enkele jaren een verhoging van de stratosferische ozonconcentratie hebben vastgesteld; ze voorspellen dat het “gat in de ozonlaag” tegen het midden van de eeuw hersteld zal zijn.

  ozon_layer_recovery.jpg

  • tegen 2030 elk jaar tot 2 miljoen gevallen van huidkanker zullen vermeden kunnen worden, en ook in totaal 1,6 miljoen doden door kanker en 46 miljoen gevallen van cataract.
  • de uitstoot van meer dan 135 miljard ton CO2-equivalenten is vermeden, wat 5 maal meer is dan de uitstootreductie onder het Kyoto Protocol.
  • een gigantische besparing tegen het midden van deze eeuw op het vlak van de gezondheidszorg, van de opbrengstverliezen in de landbouw en de visvangst, en van schade aan constructiematerialen, veroorzaakt door het gat in de ozonlaag.

state_of_the_ozone_layer.jpg

Evolutie van de ozonconcentratie boven de Zuidpool, met en zonder het protocol van Montreal.
Zonder dit laatste zou de ozonlaag praktisch verdwenen zijn, wat het einde van het leven op aarde zou inhouden.

 

Een nieuwe uitdaging dient zich aan

Om evenwel het hoofd te bieden aan de behoeften van de industriële ontwikkeling, hebben de producenten nieuwe moleculen - de HFK’s - ontwikkeld die geen impact meer hebben op de ozonlaag, maar toch nog een aanzienlijk broeikaseffect hebben. We spreken hier over een impact die tot 23.000 keer hoger kan liggen dan die van CO2. Door bij te dragen aan de oplossing van een groot milieuprobleem, hebben we dus bijgedragen tot een verergering van een ander milieuprobleem dat even cruciaal is.

Na enkele jaren van onderhandelen zijn alle Partijen bij het Protocol daarom tijdens de vergadering van november 2016 in Kigali overeengekomen om ook deze stoffen te controleren. Maar de uitdaging is zo groot, omdat ze nog massaler gebruikt worden dan de ozonafbrekende stoffen omwille van de toename van het comfort- en welzijnsniveau van de wereldbevolking.

In dit laatste geval gaat het om een goedgekeurde kalender voor een gecontroleerde reductie, wat betekent dat ze in een eerste fase niet volledig zullen worden verwijderd. In het kader van andere onderhandelingen kunnen deze maatregelen later naargelang van de technologische ontwikkelingen worden versterkt.

Maar we bevinden ons ook op een keerpunt tussen deze technologieën die berusten op gefluoreerde stoffen, waarvan de grote industriëlen de octrooien hebben, en de alternatieve technologieën die slechts een zeer kleine impact op het klimaat hebben (we spreken over waarden die 10 keer lager liggen dan CO2).

Deze technologieën (ammoniak, CO2, koolwaterstoffen zoals propaan en butaan) winnen aan stootkracht en zowel de industriële wereld als de beleidsmakers stellen alles in het werk om deze technologieën te proberen te promoten, waardoor vervolgens minder dure maatregelen zouden moeten worden genomen om de meer vervuilende alternatieven te verwijderen. Europa is bovendien wereldleider, aangezien de Europese wetgeving nog veel ambitieuzer is en de Europese normen reeds milieuvriendelijkere oplossingen aanmoedigen.

Van hun kant stellen de chemische industrieën bovendien al nieuwe formuleringen voor die deze impact op de opwarming van de aarde en de klimaatverandering compenseren. Maar ze zijn nog kostelijk en hun bevoorrading volstaat momenteel niet.