debate-carbon-pricing-banner.jpg

Nationaal debat over koolstoftarifering

Om de modaliteiten te bepalen voor de implementatie in België van een koolstofprijs in de sectoren die geen deel uitmaken van het Europees emissiehandelssysteem (hoofdzakelijk de gebouwen en het transport), lanceerde de Dienst Klimaatverandering begin 2017 een nationaal debat waarbij alle relevante stakeholders en experts uit de bedrijfswereld, de administraties, de verenigingen en de vakbonden betrokken werden.  

Op de COP21 van Parijs, in 2015, heeft de internationale gemeenschap zich tot doel gesteld om de temperatuurstijging wereldwijd ruim onder de 2°C te houden, en haar inspanningen voort te zetten om ze tot 1,5°C te beperken. Een dergelijke doelstelling vereist dat we onze maatschappij grondig hervormen om onze uitstoot tegen 2050 met minstens 80 à 95% te verminderen ten opzichte van het niveau in 1990. 

Recente analyses tonen aan dat, hoewel de uitdaging groot is, een dergelijke transformatie technisch haalbaar is en bereikt kan worden via tal van verschillende trajecten. De analyse van de macro-economische impact van deze trajecten toont trouwens aan dat de vereiste investeringen voor de koolstofarme transitie van die aard zijn dat ze de groei en de tewerkstelling stimuleren, onder andere dankzij een verbeterde energie-efficiëntie. Door onze broeikasgasemissies drastisch te verminderen, zouden we ook grote winst boeken op andere aanverwante domeinen, met name op het vlak van luchtkwaliteit, mobiliteit en energieonafhankelijkheid.

Om de investeringen te heroriënteren naar de koolstofarme economie, dat wil zeggen naar energie-efficiëntie en hernieuwbare energiebronnen, beschikt de overheid over een scala aan instrumenten die op elk beleidsniveau gemobiliseerd moeten worden. Koolstoftarifering is één van die instrumenten die het mogelijk maken om de maatschappelijke kostprijs van de uitstoot van koolstofdioxide op een expliciete manier te integreren in de beslissingen van de verschillende actoren. Die tarifering kan twee vormen aannemen:

  • de emissiehandel, die als doelstelling heeft om de maximale hoeveelheid koolstof die uitgestoten mag worden tijdens een bepaalde periode te begrenzen (quota), en om de actoren toe te laten die quota te verhandelen op primaire en secundaire markten om hun uitstoot te dekken, en op die manier leidt tot een prijs per eenheid koolstof (het betreft hier het instrument dat momenteel, op Europees niveau, de elektriciteitsproducenten en de grootste bedrijven dekt);
  • de koolstoftaks, een taks bovenop de verkoopprijs van producten of diensten op basis van de hoeveelheid broeikasgas die wordt uitgestoten bij het gebruik ervan.

 

Een tool die wereldwijd wordt ingevoerd 

De afgelopen twee jaar is er een belangrijke mondiale beweging ten gunste van koolstoftarifering ontstaan. Die kwam zowel in de privésector als in de overheidssector tot stand en heeft geleid tot de oprichting van de Carbon Pricing Leadership Coalition, waartoe meer dan 74 landen en meer dan 1000 bedrijven behoren die voorstander zijn van koolstoftarifering.

 carbon-pricing-900px.jpg

Figuur 1 : Overzicht van de initiatieven voor een koolstofprijs over heel de wereld (Bron: CPLC, 2016).

 

Intussen hebben 46 landen en 26 steden, staten en gewesten (waaronder 7 van de 10 grootste economieën) al een koolstofprijs ingevoerd, en hebben 90 andere voorgesteld om een dergelijk mechanisme te hanteren om hun doelstelling in het kader van het Akkoord van Parijs  te bereiken (zie figuur 1).

Zo heft Frankrijk in zijn taksen op fossiele brandstoffen sinds 2014 een "koolstofcomponent" die proportioneel is met de CO2-uitstoot. Frankrijk treedt daarmee in de voetsporen van Ierland, dat sinds 2010 een gelijkaardige heffing toepast voor alle fossiele brandstoffen die gebruikt worden in de landbouw, in woningen, in kantoren en in voertuigen. Gelijkaardige systemen worden ook toegepast in een aantal ontwikkelingslanden, zoals Chili of Zuid-Afrika.

 

En in België ?

Een prijs heffen op onze koolstofuitstoot is zowel een doeltreffend instrument om onze uitstoot van broeikasgassen te verminderen als een potentiële bron van socio-economische kansen. In België is een deel van de uitstoot reeds gedekt door een mechanisme van koolstoftarifering: de Europese handel in emissierechten. 308 Belgische bedrijven doen daaraan mee, goed voor meer dan 80% van de industriële uitstoot van broeikasgassen in België. De overige emissies, die hoofdzakelijk afkomstig zijn van de sectoren ‘gebouwen’ en ‘transport’, zijn momenteel niet gedekt door een expliciete koolstofprijs. 

 

carbon-pricing-panel-debate-950px.jpg
 
Een prijs bepalen voor al onze koolstofemissies is een belangrijke stap om de investeringsstromen anders te oriënteren en om de transitie van ons land naar een koolstofarme en veerkrachtige economie te faciliteren. Aangezien een aantal van onze emissies reeds gedekt zijn door de Europese emissiehandel (EU ETS), heeft het nationaal debat dat in 2017 en begin 2018 plaatsvond, zich gerichten op het analyseren en bespreken van de verschillende manieren waarop er een prijs kan worden bepaald voor de koolstofuitstoot in de sectoren die geen deel uitmaken van het EU ETS, zijnde hoofdzakelijk de sectoren ‘gebouwen’ en ‘transport’.

Op een zorgvuldige manier de modaliteiten bepalen voor de implementatie van een dergelijk instrument is cruciaal om de socio-economische kansen van de koolstofarme transitie te grijpen, en tegelijkertijd de negatieve impact te vermijden of te compenseren waarmee bepaalde sectoren of bevolkingsgroepen geconfronteerd kunnen worden. Een grondige raadpleging van de Belgische stakeholders was dan ook onontbeerlijk.

Dit nationaal debat is in een aantal fases verlopen (zie figuur 2) en bestond uit 'high-level'-momenten met een ruime deelname (in het oranje, waarbij het de bedoeling was om een politieke impuls te genereren voor het initiatief), maar ook uit technische sectorale workshops met een beperkt aantal deelnemers (in het blauw, met als doel technische zaken te bespreken in aanwezigheid van experts en stakeholders).

 

architectuur-debat-koolstofprijs.jpg

Figuur 2 : Architectuur van het nationaal debat over de koolstofprijs

 

De technische workshops voor dit initiatief waren gebaseerd op bestaande studies, analyses en aanbevelingen, die werden verzameld en op een objectieve manier in perspectief geplaatst door een consortium van consultants van PwC Belgium, Climact en SuMa Consulting, bijgestaan door de experts van de Dienst Klimaatverandering.

Bij dat belangrijke compilatie- en synthesewerk waren experts betrokken  uit de verschillende beleidsniveaus in België, en werd gebruik gemaakt van de expertise van een opvolgingscomité, bestaande uit experts van federale en gewestelijke administraties en van adviescomités. Die werden allemaal uitgenodigd en hebben toegestemd om het initiatief mee richting te geven, de debatten te voeden die zullen plaatsvinden tijdens de technische workshops, en te helpen bepalen welke relevante studies en experts aan bod kwamen tijdens dit nationaal debat.

 

Agenda van het lanceringsevenement (25/1/2017)

Agenda van het wrap-up-event (29/6/2018)

 

Het debat leidde tot een aantal duidelijke opties voor het zetten van een prijs op de uitstoot van broeikasgassen in de sectoren die niet aan de Europese koolstofmarkt onderworpen zijn (niet-ETS). Het betreft een belangrijke maatregel om ons land op de weg naar een koolstofarme transitie te helpen.   

Koolstoftarifering is een beleidsmaatregel die een prijs plakt op de uitstoot van broeikasgassen bij het verbruiken van fossiele brandstoffen (dat gebeurt al in Europa – via het ETS – in de energie- en industriesectoren). De koolstoftarifering is nu al van toepassing in 46 landen wereldwijd en beoogt het geven van een prijssignaal dat bedrijven en particulieren aanmoedigt om hun uitstoot te doen dalen, maar het moet ook toelaten inkomsten te genereren die integraal herverdeeld kunnen worden om de energietransitie of de werkgelegenheid te stimuleren (budgetneutraliteit). Deze maatregel is echter geen wondermiddel: om efficiënt te zijn moet deze afgestemd worden op andere beleidsmaatregelen in de betrokken sectoren (bv. op het vlak van de renovatie van de gebouwen of het openbaar vervoer). Het is dus belangrijk om bij diens invoering een efficiënte coördinatie tussen de verschillende Belgische entiteiten te verzekeren.

Op basis van de ervaringen in het buitenland en van de analyses tijdens dit debat werden 3 prijstrajecten gesuggereerd: van 10€ per ton CO2 in 2020 zou de prijs progressief stijgen naar 40, 70 of 100 €/ton in 2030.

In de gebouwensector (31% van de niet-ETS-uitstoot) zou het middelste koolstoftariferingstraject (70€/ton in 2030) leiden tot een gemiddelde jaarlijkse bijdrage van 32 € per huishouden in 2020, en van 127 € in 2030. Samen met andere beleidsmaatregelen zou dit traject evenwel bijdragen tot een verlaging van de gemiddelde Belgische energieconsumptie en dus van de uiteindelijke energiefactuur in deze sector met 10% tot 47% tegen 2030 en 2050.

In de transportsector (35% van de niet-ETS-uitstoot) zou dit traject leiden tot een gemiddelde jaarlijkse bijdrage van 31 € per diesel- of benzinewagen in 2020, en van 154 € in 2030. Samen met andere maatregelen zou dit traject evenwel bijdragen tot een verlaging van de gemiddelde energieconsumptie van die wagens, en dus van hun uiteindelijke jaarlijkse energiekost, met 22% tegen 2030. In deze sector werden opties voor implementatie overwogen die rekening hielden met het concurrentievermogen van de wegtransporteurs.

Het plakken van een prijs op koolstof laat toe belangrijke publieke inkomsten te genereren gedurende minimaal 3 decennia. Het middelste koolstoftariferingstraject zou tegen 2030 jaarlijks tot 2,6 miljard euro opleveren. De manier waarop deze ingezet worden, is een cruciaal element om rekening te kunnen houden met een aantal potentieel negatieve gevolgen van deze maatregel en aldus de aanvaardbaarheid ervan te vergemakkelijken. Hiervoor werden verschillende opties geïdentificeerd:  

  • Algemeen gesproken zou een deel van de inkomsten gebruikt kunnen worden in het kader van een “taks shift” om de arbeidslasten of de kost van de elektriciteit te verlagen.
  • In de gebouwensector speelt het mogelijk regressief karakter van de maatregel: de armste actoren besteden een belangrijker deel van hun inkomsten aan energie-uitgaven. Het beleid zal m.a.w. voor compensaties van de meest kwetsbare actoren moeten zorgen (bv. via energiecheques en een gericht beleid).
  • De inkomsten uit de transportsector zouden herverdeeld kunnen worden via een beleid dat de actieve vervoersvormen, het openbaar vervoer en de verplaatsingen op elektriciteit aanmoedigt, en via investeringen in infrastructuur en innovatie voor vrachtwagens (met bijzondere aandacht voor de KMO’s).

Een publieksenquêtepeilde bovendien naar de perceptie van de Belg over de invoering van een koolstoftarifering. Ze toonde aan dat het potentieel maatschappelijk draagvlak hiervoor groot is, dat een ruime meerderheid akkoord gaat met de in het debat geformuleerde herverdelingsmechanismen, en met de nodige afstemming tussen de invoering van een koolstofprijs en andere beleidsmaatregelen.  


De resultaten van deze discussies werden voorgesteld op 29 juni 2018 tijdens een “Wrap-up” evenement op hoog niveau, dat afgesloten werd door een debatover de implementatie van een dergelijk koolstoftariferingsmechanisme door een panel bestaande uit vertegenwoordigers van de Belgische stakeholders.

 

carbon-pricing-cover-report-130px.jpg

carbon-pricing-cover-summary-130px.jpg

Carbon pricing infographic - LR.PNG


carbon-pricing-enqueteFR-200px.jpg
Final report [EN]

 Samenvatting voor beleidsmakers
NL | FR | EN

Infographie [EN] Enquête over de perceptie

 

Presentaties  

WELCOME

carbon-pricing-CU-Marghem.jpg

 

Welcome : pdf / video 

H.E. Marie Christine Marghem

Belgian Federal Minister for Energy, Environment and Sustainable Development

HIGH-LEVEL SESSION ON CARBON PRICING AND LOW-CARBON TRANSITION 

carbon-pricing-CU-Mena.jpg

 

Carbon pricing for cleaner air and a safer climate : pdf / video

H.E. Marcelo Mena

World Bank Group, former Chilean Minister of Environment

carbon-pricing-CU-Leysen.jpg

 

Mr. Thomas Leysen : video

BE entrepreneur, Chairman of KBC, Umicore and Mediahuis 

een samenvatting is beschikbaar op De Standaard en Le Soir 

MAIN RESULTS OF THE NATIONAL DEBATE ON CARBON PRICING

carbon-pricing-CU-Wittoeck.jpg

carbon-pricing-CU-Vermeulen.jpg

 

Carbon pricing debate - main results : pdf / video

Peter Wittoeck

Head of the Federal Climate Change Service

 

 

 &

Pascal Vermeulen

Managing Director of Climact  

 PANEL DEBATE ON CARBON PRICING 

carbon-pricing-final-debate.jpg

 

 

video

 

Video-statements van Belgische academici en ‘opinion makers’

(in alfabetische volgorde)

statement-Belmans.jpg

 

Ronny Belmans - Director of EnergyVille

statement-Brechet.jpg

 

Thierry Bréchet - Professor milieueconomie - UCLouvain

statement-Bruyninckx.jpg

 

Hans Bruyninckx - Executive director - European Environment Agency

statement-Delbeke.jpg

 

Jos Delbeke - Senior Advisor European Policy Strategy Centre  - European Commission

statement-De-Grauwe.jpg

 

Paul De Grauwe - Professor of Economics - London School of Economics

statement-De-Keuleneer.jpg

 

Eric de Keuleneer - Professor economie - ULB (Solvay)

statement-Eyckmans.jpg

 

Johan Eyckmans - Hoogleraar Milieueconomie - KU Leuven

statement-Van-Ypersele.jpg

 

Jean-Pascal van Ypersele de Strihou - Professor klimatologie - UCLouvain

statement-Venmans.jpg

 

Frank Venmans - Professor economie - UMons

BE_Carbon_Pricing_Debate.jpg

 

BE_Carbon_Pricing_Marghem.jpg

 

Opening remarks

H.E. Marie Christine Marghem

Belgian Federal Minister for Energy, Environment and Sustainable Development

 

DECARBONIZING OUR ECONOMY: CONTEXT & CHALLENGES

BE_Carbon_Pricing_Sefcovic.jpg

 

Decarbonizing the EU energy system: the Energy Union initiative

Maroš Šefčovič

Vice-president of the EU Commission

BE_Carbon_Pricing_Upton.jpg

 

Pricing Carbon: Effective carbon rates and beyond 

Simon Upton

Director, OECD Environment Directorate



THE IMPORTANCE OF PRICING CARBON

BE_Carbon_Pricing_Grubb.jpg

 

Carbon pricing in buildings and transport - Paradoxes and Possibilities

Michael Grubb

University College London

BE_Carbon_Pricing_Wittoeck.jpg

 

Carbon pricing and the Belgian low-carbon transition 

Peter Wittoeck

Head of the Belgian Federal Climate Change Service

 

LESSONS LEARNED ABROAD

BE_Carbon_Pricing_Croquette.jpg

 

The French "Carbon Component" in national energy taxes

Gilles Croquette

Head of Unit Emissions, Projections and Modelling
Ministry for Environment, Energy and the Sea

BE_Carbon_Pricing_Raab.jpg

 

Carbon pricing - Swedish Experiences and Challenges Ahead

Ulrika Raab

Senior Advisor for Climate Change Policy
Swedish Energy Agency

 

BE_Carbon_Pricing_VanTuyckom.jpg

 

Carbon Tax - The Irish case

Charles Van Tuyckom

Senior Consultant (PwC)
on behalf of Green Budget Europe

 

 

Workshop 1. Transversal issues

 

Workshop 2. Buildings sector

 

Workshop 3. Transport sector

 

 Workshop 4. Other sectors (non-ETS industry, agriculture and waste, fluorinated gases)

Meer informatie :