Een ambitieuze "Green Deal" zet Europa op het pad naar een klimaatneutraal continent

Tijdens de internationale klimaattop van eind 2019 (COP25 in Madrid) lanceerde de Europese Commissie haar ambitieus "European Green Deal"-plan. Dit plan moet van Europa tegen 2050 het eerste klimaatneutrale continent maken, met een netto-uitstoot van broeikasgassen die nul is.

De Green Deal is eigenlijk een routekaart die de EU op weg zal helpen bij de transformatie naar een eerlijke én welvarende maatschappij met een moderne, grondstoffenefficiënte en competitieve economie, waarbij de economische groei ontkoppeld wordt van het grondstofgebruik.

Dit plan wil de grote uitdagingen op het vlak van het milieu, het klimaat, de biodiversiteit en de  duurzaamheid aanpakken, met oog voor een sociale gelijkheid. Om te slagen in het opzet, is de overstap naar een circulaire economie (kringloopeconomie) één van de sleutelelementen.

De Green Deal is een geïntegreerde en transversaal strategie die bijna alle beleidsdomeinen bestrijkt:

green-deal-schema_NL.png

Om te voldoen aan de vooropgestelde ambities, zullen er een aantal grote stappen voorwaarts (‘milestones’) genomen moeten worden, waaronder:

  • de uitwerking van een klimaatwet, die juridisch vastlegt dat Europa klimaatneutraal zal zijn tegen 2050 en aan de langetermijndoelstellingen voldoet;
  • het opschroeven van de klimaatambities voor 2030 tot een verdere vermindering van de uitstoot van broeikasgassen van 50 à 55% (t.o.v. 1990);
  • de herziening van alle relevante klimaatrichtlijnen (emissiehandel - ETS, hernieuwbare energie, …);
  • een voorstel tot herziening van de energiebelastingrichtlijn (Energy Taxation Directive);
  • de uitwerking van een nieuw actieplan voor circulaire economie;
  • de invoering van een efficiënte koolstoftarifering.

Financiering

Het spreekt voor zich dat aan dit ambitieuze plan een kostenplaatje verbonden is. Om aan die financiële behoeften te kunnen voldoen, stelde de Commissie het Duurzaam Europees Investeringsplan (Sustainable Europe Investment Plan)voor. Het is het investeringsvehikel van de Green Deal, dat verschillende beleidsinstrumenten en -initiatieven biedt om de benodigde duurzame investeringen te voorzien. Het doel is om publieke investeringen te mobiliseren en particuliere middelen aan te trekken via de financiële instrumenten van de EU.  

Om de 2030-doelstellingen te behalen en in overeenstemming te zijn met de Overeenkomst van Parijs, zou een daling van de broeikasgasemissies met 40% een investering vragen van zo’n 260 miljard euro per jaar tot 2030.

Het investeringsplan steunt op drie pijlers:

  1. Financieren: het mobiliseren van 1 biljoen (1.000 miljard) euro aan duurzame investeringen voor het komende decennium;
  2. Faciliteren: het creëren van een faciliterend kader voor privé-investeerders en de publieke sector;
  3. Praktische steun: een ondersteuning op maat voor overheidsadministraties, private en publieke projecten.

Ook de sociale ongelijkheid wordt op financieel vlak aangepakt, zo is het Just Transition Mechanism een essentiële component van het Investeringsplan, dat ook het Just Transition Fund omvat. Het mechanisme zal helpen bij de koolstofarme transitie voor regio’s in alle lidstaten die hevig afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen en van koolstofintensieve activiteiten.

 

Het Just Transition Mechanism

Het Rechtvaardige Transitie Mechanisme heeft een eigen financieringsstructuur binnen het Duurzaam Europees Investeringsplan en bestaat uit drie elementen:

  1. Het Just Transition Fund: Om aanspraak te kunnen maken op het fonds zullen de lidstaten kwetsbare regio’s moeten identificeren via territorial just transition plans. België zou via een eerste schatting zo’n 68 miljoen euro kunnen krijgen. Het fonds zal in eerste instantie subsidies verlenen aan de regio’s die extra investering nodig hebben om richting klimaatneutraliteit te evolueren. Dit zijn regio’s waar nog veel bedrijvigheid is in de kolen-, bruinkool-, olieschalie- en turfproductie of die koolstofintensieve industrieën huisvesten. Deze subsidies zullen gebruikt kunnen worden voor het ondersteunen van werkkrachten bij het ontwikkelen van vaardigheden voor de toekomstige jobmarkt en zullen kleinere bedrijven en start-ups ondersteunen bij het creëren van nieuwe mogelijkheden in deze regio’s. Het fonds zal ook investeringen in schone energie en energie-efficiëntie ondersteunen.  

  2. een specifieke overgangsregeling in het kader van InvestEU: deze regeling zal trachten particuliere investeringen aan te trekken, onder meer in duurzame energie en vervoer, wat de kwetsbare regio's ten goede komt. Ook zal dit hun economieën helpen nieuwe bronnen van groei te vinden.
  3. een leningsfaciliteit voor de openbare sector bij de Europese investeringsbank (EIB), gesteund door de EU-begroting. De faciliteit zal gebruikt worden voor het toekennen van leningen aan de publieke sector, bv. voor investeringen in stadsverwarmingsnetwerken en in de renovatie van gebouwen.

Tenslotte zal de Europese Commissie elk jaar een Sustainable Investment Summit houden, waarbij het promoten en financieren van de transitie centraal zal staan.

 

Meer informatie: